ความรู้เรื่องเช่าโกดัง-โรงงาน

โรงงานมีกี่ประเภท? แยกตามกฎหมายแบบเข้าใจง่าย

โรงงานมีกี่ประเภท? แยกตามกฎหมายแบบเข้าใจง่าย

ตอบสั้น ๆ: ตามพระราชบัญญัติโรงงาน โรงงานแบ่งเป็น 3 จำพวก ตามประเภทกิจการและขนาด

  • จำพวกที่ 1: ประกอบกิจการได้ทันที ไม่ต้องแจ้งหรือขออนุญาต
  • จำพวกที่ 2: ต้อง “แจ้ง” หน่วยงานรัฐก่อนเริ่มประกอบกิจการ
  • จำพวกที่ 3: ต้อง “ขออนุญาต” และได้รับใบ รง.4 ก่อนเริ่มประกอบกิจการ

และกิจการจะนับเป็น “โรงงาน” ก็ต่อเมื่อใช้เครื่องจักรรวมตั้งแต่ 50 แรงม้า หรือคนงานตั้งแต่ 50 คนขึ้นไป

ลูกค้าหลายท่านที่มาดูโรงงานให้เช่ากับเรายังไม่แน่ใจว่าธุรกิจตัวเองเป็น “โรงงาน” ตามกฎหมายหรือเปล่า และถ้าเป็นต้องขออะไรบ้าง บทความนี้ผมจะไล่ให้ดูทีละขั้น เช็กตามได้เลยครับ

ขั้นที่ 1: ธุรกิจของคุณเป็น “โรงงาน” ตามกฎหมายหรือยัง

หลังพระราชบัญญัติโรงงานแก้ไขเพิ่มเติมปี 2562 นิยามของโรงงานเปลี่ยนไปครับ ปัจจุบันกิจการจะถือเป็นโรงงานเมื่อ

  • ใช้เครื่องจักรรวมกันตั้งแต่ 50 แรงม้า (Horsepower หน่วยวัดกำลังเครื่องจักร) หรือกำลังเทียบเท่าตั้งแต่ 50 แรงม้า หรือ
  • ใช้คนงานตั้งแต่ 50 คน ขึ้นไป

ถ้ากิจการต่ำกว่าเกณฑ์นี้ทั้งสองข้อ จะยังไม่อยู่ใต้กฎหมายโรงงาน แต่ก็ยังอาจต้องขอใบอนุญาตจากท้องถิ่น เช่น ใบอนุญาตประกอบกิจการที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพจากสำนักงานเขตหรือเทศบาล

วิธีคิดแรงม้าแบบง่าย: ดูป้ายข้อมูลเครื่องจักร (Nameplate) ถ้าเป็นกิโลวัตต์ ให้คูณ 1.34 จะได้แรงม้าโดยประมาณ แล้วรวมทุกเครื่องที่ใช้ในการผลิต

ขั้นที่ 2: โรงงานของคุณอยู่จำพวกไหน

จำพวกต้องทำอะไรก่อนเริ่มเอกสารที่ได้ภาระหลังเปิด
จำพวกที่ 1ไม่ต้องแจ้งหรือขออนุญาต—ปฏิบัติตามกฎกระทรวงเรื่องความปลอดภัยและสิ่งแวดล้อม
จำพวกที่ 2แจ้งต่อหน่วยงานรัฐก่อนเริ่มประกอบกิจการใบรับแจ้งชำระค่าธรรมเนียมรายปี
จำพวกที่ 3ขออนุญาต และรอใบอนุญาตก่อนเริ่มใบอนุญาต รง.4ชำระค่าธรรมเนียมรายปี ถูกตรวจสอบเข้มที่สุด

เส้นแบ่งระหว่างจำพวก ดูจากอะไร

การจัดจำพวกไม่ได้ใช้ตัวเลขเดียวทั้งประเทศครับ แต่กำหนดเป็นรายประเภทกิจการในบัญชีท้ายกฎกระทรวงปี 2563 ซึ่งเรียงเป็น “ลำดับ” เช่น ลำดับที่ 9 การสีข้าว ลำดับที่ 47 การทำเครื่องสำอาง ตัวอย่างจากกฎกระทรวงจริง

ลำดับ / กิจการจำพวกที่ 2จำพวกที่ 3
1 บ่มใบชา/ยาสูบเครื่องจักรไม่เกิน 75 แรงม้าเกิน 75 แรงม้า
9(1) สี ฝัด ขัดข้าวไม่เกิน 75 แรงม้า และไม่มีหม้อไอน้ำเกิน 75 แรงม้า หรือมีหม้อไอน้ำ
23(1) ผลิตภัณฑ์สิ่งทอเป็นเครื่องใช้ในบ้านคนงานไม่เกิน 75 คนคนงานเกิน 75 คน
47(3) ทำเครื่องสำอางไม่เกิน 75 แรงม้า และไม่เกิน 75 คนเกิน 75 แรงม้า หรือเกิน 75 คน

สังเกตได้ว่าเส้นแบ่งที่เจอบ่อยคือ 75 แรงม้า / 75 คน แต่บางกิจการใช้เงื่อนไขอื่นร่วมด้วย เช่น การมีหม้อไอน้ำ (Boiler อุปกรณ์ผลิตไอน้ำแรงดันสูง) ซึ่งมีความเสี่ยง จึงถูกจัดเป็นจำพวกที่ 3 ทันที

ข้อควรระวัง: บทความออนไลน์หลายแห่งยังใช้ตัวเลข 20 แรงม้า / 50 แรงม้า ซึ่งเป็นเกณฑ์เก่าก่อนปี 2562 ให้ยึดบัญชีท้ายกฎกระทรวงฉบับปัจจุบันของกรมโรงงานอุตสาหกรรมเป็นหลักครับ

ขั้นที่ 3: แต่ละจำพวกต้องยื่นที่ไหน

  • กรุงเทพฯ — กรมโรงงานอุตสาหกรรม
  • ต่างจังหวัด — สำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัดที่โรงงานตั้งอยู่
  • ออนไลน์ — ระบบ e-Service ของกรมโรงงานอุตสาหกรรม

ทำไมผู้เช่าโรงงานต้องรู้จำพวกของตัวเองก่อนเช่า

เพราะจำพวกของโรงงานส่งผลต่อ “สถานที่” ที่คุณเลือกโดยตรงครับ

  1. ผังเมือง — โรงงานบางประเภทตั้งได้เฉพาะในบางโซนสี ยิ่งจำพวกสูง ข้อจำกัดยิ่งมาก
  2. เอกสารอาคาร — จำพวกที่ 3 ต้องใช้เอกสารสิทธิ์และเอกสารอาคารประกอบการขออนุญาต เจ้าของต้องให้ความร่วมมือ
  3. ระบบสาธารณูปโภค — เครื่องจักรแรงม้าสูงต้องใช้ไฟฟ้า 3 เฟส และขนาดหม้อแปลงที่รองรับได้
  4. โครงสร้าง — เครื่องจักรหนักต้องการพื้นที่รับน้ำหนักได้มาก (หน่วยเป็นตัน/ตร.ม.)

ถ้ารู้ตั้งแต่ต้นว่าเป็นจำพวกไหน คุณจะคัดตัวเลือกโรงงานให้เช่าได้เร็วขึ้นมาก และไม่เสียเวลาเซ็นสัญญาแล้วมารู้ทีหลังว่าขออนุญาตไม่ได้

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

แบ่งตามกฎหมายเป็น 3 จำพวก คือ จำพวกที่ 1 (ไม่ต้องแจ้ง), จำพวกที่ 2 (ต้องแจ้ง) และจำพวกที่ 3 (ต้องขออนุญาต รง.4) ส่วน “ประเภทกิจการ” มีหลายสิบลำดับตามบัญชีท้ายกฎกระทรวง

คือโรงงานที่ต้องได้รับใบอนุญาตประกอบกิจการโรงงาน (รง.4) ก่อนเริ่มผลิต มักเป็นโรงงานที่มีเครื่องจักรหรือคนงานเกินเกณฑ์ หรือเป็นกิจการที่มีความเสี่ยงด้านมลพิษ

ไม่ต้องครับ แต่ต้องแจ้งก่อนเริ่มประกอบกิจการและได้ใบรับแจ้ง พร้อมชำระค่าธรรมเนียมรายปี

ได้ครับ ถ้าเพิ่มแรงม้าหรือคนงานจนเกินเกณฑ์ของจำพวกเดิม ต้องดำเนินการตามจำพวกใหม่ เช่น จากแจ้งเป็นขออนุญาต

ถ้าเครื่องจักรรวมไม่ถึง 50 แรงม้าและคนงานไม่ถึง 50 คน ยังไม่ถือเป็นโรงงานตามกฎหมายโรงงาน แต่ควรเช็กใบอนุญาตด้านสาธารณสุขกับท้องถิ่น

สรุป

โรงงานแบ่งเป็น 3 จำพวก จำพวกยิ่งสูงยิ่งต้องเตรียมตัวมาก เริ่มจากเช็กว่าเป็นโรงงานไหม (50 แรงม้า / 50 คน) แล้วเปิดบัญชีท้ายกฎกระทรวงตามประเภทกิจการ จากนั้นค่อยเลือกสถานที่ที่รองรับจำพวกของคุณได้

อยากได้โรงงานให้เช่าที่รองรับการขออนุญาต? The Bright Factory มีโกดัง-โรงงานให้เช่า 500–1,200 ตร.ม. พื้นรับน้ำหนัก 2 ตัน/ตร.ม. ไฟฟ้า 3 เฟส 4 สาย เอกสารอาคารถูกต้อง ใช้ประกอบกิจการโรงงานตามประเภทที่ขออนุญาตได้ ย่านพุทธมณฑลสาย 4–บางบอน และอ้อมน้อย โทร 080-893-6366 เพื่อนัดชมสถานที่จริงครับ

แหล่งอ้างอิง